Cografi Bilgi Sistemleri (CBS, Geographic Information System: GIS), karmasik planlama ve yönetim sorunlarinin çözülebilmesi için tasarlanan; cografi konumu belirlenmis verilerin toplanmasi, yönetimi, islenmesi, analiz edilmesi, modellenmesi ve görsel olarak sunulmasi islemlerini kapsayan donanim, yazilim, personel ve yöntemler sistemidir. CBS, bir seri alt sistemlerden olusmus büyük bir sistem olarak düsünülebilir.

Bu alt sistemler sirasiyla asagidaki gibi özetlenebilir;

- Çesitli kaynaklardan mekansal verileri toplayip ön isleme tabi tutan veri girme alt sistemi. Bu sistem ayrica degisik tipteki alansal verilerin dönüsümünden de genis çapta sorumludur.

- Mekansal verilerin düzeltilmesi, güncellestirilmesi ve düzenlenmesini organize eden veri depolama ve geri getirme alt sistemi.

- Data üzerinde toplama, dagitma, parametre tahminleri, kisitlamalar ve modelleme fonksiyonlarini yerine getiren veri isleme ve analiz alt sistemi.

- Bütün veya bir kisim veriyi tablo, grafik veya harita formunda gösteren teblig alt sistemi.

Genel olarak, CBS`de cografik veriler tablosal ve mekansal olarak iki grupta siniflandirilabilir. Tablosal verilerde, cografik nesnelerin nitelik ve konumsal durumlarini gösteren bilgiler depolanir. Mekansal veriler ise, dünya üzerinde yer alan objelerin sekil ve konumlarini gösteren bilgileri (haritalari) içerirler. CBS cografik olarak iliskisel veri modeline dayalidir. Bu sayede tablosal veriler ile mekansal (kartografik veya haritalara dayali) veriler birbiri ile iliskilendirilmistir

Sayisal Harita uygulamalarinin tümünü kapsayan bir ifade söz konusu oldugundan akla hemen cografi bilgi sistemleri (GIS) gelmektedir. GIS özelde, sayisal haritalarin akilli duruma getirilmesi ve üzerinde konumsal analizlerin yapilabilmesidir. Diger bir ifade ile GIS denince cografi topolojinin tanimlanabildigi bir sistem anlasilmaktadir.

GIS (Geographic mformation System), sayisal harita teknolojisinin gelismesi ile birlikte bir çok kullanim alani bulmaktadir. Özellikle uygun yer seçimi analizlerinde, güzergah koridorlarinin seçiminde, tarimsal planlama alismalarinda, Sehir ve Bölge Planlama, Ormancilik alanlannda kullanilmaya baslanmistir.

Sistemin esasi, cografi bölgenin istenen bilgileri ile birlikte bilgisayarlarda modellenmesine dayanmaktadir. Bir taraftan bölgenin sayisal haritalari temin edilip, harita üzerinde bulunan nesnelerin birbiri ile olan iliskileri (Topoloji) tanimlanirken, diger taraftan her nesnenin açiklayici bilgisi grafik ile de iliskilendirilmektedir. Hazirlanmis böyle bir yapida, kullanici, bölgeye iliskin analizlerini model üzerinde düzenleyebilmektedir.

Cografi bilgi sistemlerini, arazi veya parsel bilgi sistemlerinden ayiran en önemli özellik, GIS'de topolojinin de bulunmasidir. Sayisal harita üzerinde bulunan nesnelerin birbirine göre konumlarinin ve iliskilerinin sistem tarafindan bilinmesi veya haritalarin bu iliskileri bünyesinde bulundurarak akilli olmasi demek, topolojinin sistemde tanimli oldugunu göstermesi demektir.

Genel olarak tanimlanabilen topoljik iliskiler; komsuluk, bindirme, yakinlik, içinde veya disinda konumsal ifadeleri kapsar. Böyle bir yapida, bir parsel içinde bulunan evler, agaçlar, komsusu olan yollar, diger parseller veya kendine belli mesafede yerlesmis diger nesneler sorgulanabilmektedir.

Sistemde tanimlanabilen diger bir özellik ise, sayisal harita üzerinde bulunan her grafik nesnenin, grafik olmayan sözel bilgisinin, grafik olmayan bir veri tabaninda toplanmasidir. Örnegin, sayisal haritada iki çizgi ile gösterilen yolun iliskili oldugu grafik olmayan veri tabaninda ismi, türü, yapim yili, yapilan tamiratlarin tarihçesi, standarti gibi bilgiler bulunmaktadir. Veya kapali sinirlari ile gösterilen bir parselin iliskili oldugu grafik olmayan bilgisi, mülkiyet durumu, hissedarlar, emlak vergisine iliskin bilgiler, ipotekleri, alim-satim tarihçesi gibi bilgileri bulunabilir. Sistemde her iki taraftan digerine istenen analizler yapilabilir.